Post-Disaster Educare

သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္မ်ား ၾကံဳေတြ႕ၿပီးသည့္အခါ ဘက္ေပါင္းစံုက ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး လုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၾကရပါသည္။ ကၽြန္မကေတာ့ ကိုယ္ႏွင့္ နီးစပ္ရာ ပညာေရး အေၾကာင္း တစ္ခုပဲ နည္းနည္းပါးပါး ေလကန္ခ်င္ပါ၏။

1992-93 ႏွစ္မ်ားဆီက ဧရာ၀တီတိုင္းတြင္ လူ သိန္းႏွင့္ခ်ီ ဒုကၡေရာက္ခဲ့ရေသာ အျဖစ္အပ်က္တစ္ခု ျဖစ္ခဲ့ဖူးသည္။ ဟသာၤတခ႐ိုင္မွ င၀န္ျမစ္ကမ္းထိန္း-ထိန္ငူတာ က်ိဳးျခင္း။ ၿဂိဳဟ္တုသတင္းမွာ ထုတ္လႊင့္ၿပီး  UNICEF (ကုလသမဂၢ ကေလးမ်ား ရန္ပံုေငြ) လို၊ ICRC (ႏိုင္ငံတကာ ၾကက္ေျခနီႏွင့္ လျခမ္းနီ) လို ႏိုင္ငံတကာ အဖြဲ႕အစည္းေတြက အကူအညီေတြ လက္ကမ္းလာၾကခ်ိန္ ဧရာ၀တီတိုင္း၊ ဟသာၤတခ႐ိုင္တစ္ခုလံုးက ႏိုင္င့ံ၀န္ထမ္းမ်ားအားလံုး အေရးေပၚ တာ၀န္ေတြ ယူၾကရသည္။ အဲဒီအခ်ိန္ကာလ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ယႏၱရား အေခၚအေ၀ၚမ်ားက ‘ရ၀တ၊ မ၀တ၊ ခ၀တ၊ တ၀တ”။ ေထြ/အုပ္က စာရြက္စာတမ္းထိန္းသိမ္းေရးဘ၀ေရာက္ကာ တပ္မေတာ္ အရာရွိေဟာင္းမ်ားက အုပ္ခ်ဳပ္ေရးတာ၀န္ အျပည့္အ၀ ထမ္းေဆာင္ေနၾကခ်ိန္။

င၀န္ျမစ္ေရ ၀ါၾကန္႕ၾကန္႕က ေဒါႏွင့္ မာန္ႏွင့္ စီးေနသည္။ ေလာေလာလတ္လတ္ လူစုမိရာ ရြာတည္ေနၾကရေသာ Survivor မ်ား ကုန္းမို႔ရာ မွာ တဲေတြထိုးေနၾကရင္း မ်က္စိတစ္မွိတ္၊ လွ်ပ္တစ္ျပက္စာ ေသကြဲ၊ရွင္ကြဲ ေလာကဓံ ဒဏ္ခ်က္မ်ားစြာ။ ဆန္စက္ေတြ တာက်ိဳးသည့္ ေရလံုးထဲ ပါသြားေသာေၾကာင့္ လတ္တေလာ ပိုင္ဆိုင္ထားသမွ် ဆံုး႐ႈံးကာ လူမြဲဘ၀ ေရာက္သြားၾကရသူမ်ားကလည္း မနည္း။ The Day After Tomorrow ဆိုသည့္ ဇာတ္ကားကို ၾကည့္မိသည့္အခါ အဲဒီတာက်ိဳးတုန္းက ေရလံုးၾကီးကို ျမင္ေယာင္မိသည္။ စကၠန္႕ပိုင္းအတြင္း ထုၾကီးထည္ၾကီးျဖင့္ ေရထုၾကီး ကိုယ့္အနားေရာက္လာသည္ကို ကိုယ္ေတြ႕ၾကံဳၾကရေသာ ေကာက္စိုက္သူမ်ား၊ ရြာထဲကို ဘယ္ကမွန္းမသိ ေရေတြ တစ္ရိပ္ရိပ္ တိုး၀င္လာသည္ကို ေၾကာက္ေၾကာက္ႏွင့္ ေရႊ႕ေျပာင္းရင္း မိသားစု အကြဲကြဲအျပားျပားျဖစ္သူတို႔က မရွား။ ျမစ္႐ိုးတေလွ်ာက္ တာေပါင္ကို လူသြားလမ္းထားတတ္ေသာ ေဒသျဖစ္သည့္အေလ်ာက္ ကုန္းလမ္းက အလိုအေလ်ာက္ ျပတ္ေတာက္သြားေလၿပီ။

ေက်ာင္းမွာ အတန္းထဲက သူငယ္ခ်င္းေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေက်ာင္းလာ မတက္ႏိုင္ၾကေတာ့။ သူတို႔ရြာေတြ ေရ၀င္ေနသည္တဲ့။ မူလတန္းေက်ာင္း အေတာ္မ်ားမ်ား ပိတ္လိုက္ရသည္။ ေက်ာင္းပါ ေပ်ာက္သည့္ရြာလည္း ေပ်ာက္။ ေက်ာင္းသားတင္မက၊ မိဘေတြႏွင့္ ဆရာေတြပါ ဒုကၡကိုယ္စီေတြ႕ေနၾကရသည့္ ကာလ။ ICRC က အေရးေပၚ အ၀တ္အထည္၊ ေဆး၀ါးႏွင့္ အမိုးအကာ အေထာက္အပံ့ပစၥည္းမ်ား ေ၀ငွႏိုင္ရန္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱရားက ကူညီပါမည္တဲ့။ အလြန္ေက်းဇူးတင္စရာ။ တစ္ၿမိဳ႕နယ္လံုးမွ ၀န္ထမ္းမ်ားကို တာ၀န္ေတြ ခြဲလိုက္သည္။ အိမ္ေအာက္မွာ ေရေရာက္ေနလို႔ ဒုကၡသည္စာရင္း ၀င္မည္မၾကံေလႏွင့္။ Duty is duty. ။ ဒီလိုႏွင့္ ျမစ္႐ိုးတေလွ်ာက္မွ ရြာမ်ား အေနာက္႐ိုးမဘက္ကို ေရႊ႕ၾကရသည္။ UNICEF က ေရႊ႕သြားေသာ ရြာမ်ားအတြက္ စာသင္ေက်ာင္းႏွင့္ စာေရးကိရိယာမ်ား ေထာက္ပံ့မည္။ ေလာေလာဆယ္ စာသင္ၾကားဆဲ ေက်ာင္းသားမ်ားထံ စာေရးကိရိယာမ်ား ပထမအဆင့္ ျဖန္႕ေ၀သည္။ ေအာင္ျမင္ပါသည္။ ဥကၠဌကေတာ့ ‘မတန္မရာေတြ သြားျဖန္႕ေနရေအာင္ ဘယ္သူက ဘာခြင့္ျပဳလို႔ ေ၀ရသလဲ၊ အားလံုးျပန္သိမ္း’ ဟု ရာဇမာန္ရွသည့္အတြက္ ေနာက္တစ္ေန႕ အရပ္ထဲ ေလာ္ႏွင့္ လွည့္ကာ ေအာ္ၿပီး ျပန္သိမ္းရသည္။ အရပ္ရပ္ေနျပည္ေတာ္ ၾကားလို႔မွ မေလ်ာ္ပါဘူး ဆိုကာ ဌာနဆိုင္ရာ အၾကီးအကဲမ်ားက ၀ိုင္း ေျဖာင္းျဖေတာ့မွ ‘စာရင္းနဲ႕ အင္းနဲ႕ စနစ္တက် ျဖန္႕ေ၀ေစ’ ဆိုၿပီး ျဖစ္သြားသည္။

တာက်ိဳးသည့္ ေရမ်ား က်သြားၿပီးေသာအခါ လယ္အခ်ိဳ႕ ျပန္စိုက္ၾကသည္။ ျမစ္ေရ ဆိုးဆိုးရြားရြား မထိလိုက္ေသာ ေနရာမ်ားေပါ့။ ၿဂိဳဟ္ဆိုးတို႔သည္ အေဖၚအေပါင္းႏွင့္မွ ေပ်ာ္ပံုရသည္။ စပါးပင္ဖ်က္ေသာ (ပုရစ္ႏွင့္ ခပ္ဆင္ဆင္) ပိုးေကာင္မ်ားစြာ က်သည္။ ပိုးေကာင္ႏွိမ္နင္းေရးအတြက္ ဌာနဆိုင္ရာ ၀န္ထမ္းေပါင္းစံု စစ္ဆင္ေရး ထြက္ၾကရျပန္သည္။ ေက်ာင္းသားတုိ႔ကလည္း ေက်ာင္းမွာ ဖင္ၿမဲေအာင္ မေနရႏိုင္။ မိဘလယ္ထဲ၊ စက္ေလွထဲ သူတို႔ေလးေတြ ေရာက္ကုန္ၾကရသည္။ ျပန္ေဆာက္ေနေသာ ေက်ာင္းေဆာင္မ်ားအတြက္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱရား၊ ဌာနဆိုင္ရာႏွင့္ ေက်ာင္းသား မိဘဟူေသာ ဆူးမ်ိဳးစံုၾကားညပ္ေနရသည့္ ‘ဘူးသီး’ ေက်ာင္းအုပ္ၾကီးမ်ားမွာ UNICEF ကို ‘ယူႏွိပ္စက္-အိုင္စိတ္ညစ္’ ဟု ထုတ္ညည္းျဖစ္ၾကရသည္ အထိ။ ဒီေလာက္ အရွည္ၾကီးေျပာၿပီးကာမွ ႏိုင္ငံတကာ အကူအညီကို ႏွိပ္စက္သည္ ထင္စရာလားဟု အျပစ္တင္ခ်င္ၾကပါမည္။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱရားက ႏိုင္ငံတကာကို ဘယ္သို႔ သေဘာထားသည္ကို သိေသာသူမ်ားက နားလည္စာနာႏိုင္ေကာင္းပါ၏။

နာဂစ္ေမႊၿပီးေသာအခါ က်န္ခဲ့သည့္ ဒဏ္ရာဒဏ္ခ်က္ကို ယခုထိ နည္းမ်ိဳးစံုႏွင့္ ကုစားေနၾကဆဲ။ နာဂစ္ကို ကံစမ္းမဲေပါက္ၾကသူမ်ားဘ၀မွာ နာတာရွည္ေ၀ဒနာေပါင္းစံု ၀င္ေရာက္ႏွိပ္စက္ေနၿပီးသား လူမမာတစ္ေယာက္အတြက္ ေဆးခန္းသြားေနစဥ္ သစ္ကိုင္းေျခာက္ ကိုယ့္အေပၚက်ိဳးက်သည့္အျဖစ္မ်ိဳးပါပဲ။ ကၽြန္မမွာေတာ့ မုန္တိုင္းအၿပီး ရက္မ်ားမၾကာမီမွာပင္ ကၽြန္းေပါက္စနေပၚ ေသာင္လာတင္ခဲ့ရသည့္အတြက္ ကာယကံရွင္တစ္ပိုင္း၊ တာ၀န္မဲ့တစ္ပိုင္းဘ၀ကို အရွင္လတ္လတ္ေရာက္သြားရပါေတာ့သည္။ သူငယ္ခ်င္းတစ္ေယာက္မွ တစ္ဆင့္ မုန္တိုင္းဒဏ္ခံစားခဲ့ၾကရေသာ ကေလးငယ္မ်ား၏ ပညာေရးအတြက္ ပါ၀င္လွဴဒါန္းႏိုင္သည္ဆိုေသာအခါ You-ႏွိပ္စက္ တို႔၊ I စိတ္ညစ္တို႔ကို ျပန္သတိရမိေသးသည္။ ကိုယ္လွဴခ်င္သည့္တိုင္ ကိုယ္ထိလက္ေရာက္ ပါ၀င္ေနၾကရမည့္သူမ်ား၏ စိတ္ဒုကၡ၊ ကိုယ္ဒုကၡတို႔ကို ထည့္ေတြးရျပန္သည္။

သူငယ္ခ်င္းတို႔၏ အစီအစဥ္မွာ မုန္တိုင္းဒဏ္ေၾကာင့္ ပညာဆက္လက္သင္ယူရန္ အခက္အခဲေတြ႕ၾကံဳေနၾကရေသာ မူလတန္း၊ အလယ္တန္း၊ အထက္တန္းကေလးမ်ားအတြက္ လစဥ္ ေထာက္ပံ့ေပးရန္ျဖစ္သည္။ ကေလးတစ္ဦးခ်င္းစီ၏ ေနာက္ခံအေၾကာင္းအရာမ်ားကို အက်ဥ္းခ်ဳပ္သိႏိုင္ၿပီး ကုိယ္ေထာက္ပံ့မည့္ကေလးကို ေရြးခ်ယ္ႏိုင္သလို ေထာက္ပံ့သူမရွိေသးသည့္ကေလးမ်ားအနက္ အလွည့္က်ကေလးအတြက္လည္း ေထာက္ပံ့ႏိုင္သည္။ လစဥ္ ကိုယ့္မိသားစုကိုယ္ ျပန္ပို႔ေနသည့္ေငြပမာဏကိုလည္း မထိခိုက္၊ ကိုယ္သံုးစြဲေနက်ပမာဏထက္လည္း ထူး မေလ်ာ့၊ ပညာသင္လိုသူ ကေလးငယ္တစ္ဦးအတြက္ အကူအပံ့ျဖစ္ေစႏိုင္ေသာ အစီအစဥ္ျဖစ္၍ နီးစပ္ရာ သူငယ္ခ်င္းမ်ား တက္တက္ၾကြၾကြ ပါ၀င္ခဲ့ၾကသည္မွာ ၂၀၀၈-၀၉ ပညာသင္ႏွစ္ပင္ ၿပီးဆံုးခဲ့ပါၿပီ။ မွတ္တမ္းမွတ္ရာ ဓါတ္ပံုမ်ားကို ဒီေနရာမွာ သြားၾကည့္ႏိုင္ပါသည္။ (သူတို႔ေလးေတြ ေရးထားေသာ စာလံုးေပါင္း မွားမွား၊ ပဲပင္ေပါက္စာေလးမ်ားကို ျမင္သည့္အခါ အစ္မျဖစ္သူ မူလတန္းျပ ဆရာမ၏ တပည့္မ်ားကို သတိရသည္။ သင့္ပတ္၀န္းက်င္မွ အသီးအႏွံ(၃)မ်ိဳးကို ေရးပါဆိုေတာ့ – ‘ေက်ာက္ဖလံုသီး’ ဆိုပဲ။ သင္ႏွစ္သက္ေသာ ဟင္း (၃)မ်ိဳးဆိုျပန္ေတာ့ -`ေခြးသား´တဲ့။ ပဲခူးတိုင္း၊ ေပါက္ေခါင္းၿမိဳ႔နယ္အတြင္းက ေျမာက္မေကြရြာကေလးမွာ ၃ ႏွစ္နီးပါး တာ၀န္က်ခဲ့သူ အစ္မက လြမ္းလြမ္းဆြတ္ဆြတ္ ေျပာတတ္ရွာသည္။ )

စာသင္ႏွစ္ၿပီးဆံုးခ်ိန္တြင္ ေနာက္ႏွစ္အတြက္ ေဆာင္ရြက္မည့္အစီအစဥ္မ်ားကို ေဆြးေႏြးရန္ႏွင့္ အလွဴရွင္အျဖစ္ ဂုဏ္ျပဳရန္ ဖိတ္စာေလးေရာက္လာခဲ့ပါသည္။

အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ထိုေန႕က ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ အလွဴရွင္ ဂုဏ္ျပဳပြဲကို ကိုယ္တိုင္ မတက္ျဖစ္ခဲ့ေသာ္လည္း Gmail Inbox မွ ဖိတ္စာကိုျမင္မိတိုင္း တစ္ခ်ိန္က `တိုင္းဧရာ၀တီ၊ ၿမိဳ႕ေရၾကည္၊ လူမည္ xxxx၊ ကုန္မွ ေအး ´ဟု ရြတ္တြတ္တြတ္ ေရရြတ္ရင္း တစ္ၿမိဳ႕နယ္လံုးက ေက်ာင္းရွိသမွ်ကို စက္ဘီးတစ္တန္၊ ကုန္းေက်ာင္းတစ္တန္၊ ေလွတစ္တန္သြားကာ စစ္ေဆးတတ္ေသာ လက္ေထာက္ၿမိဳ႕နယ္ပညာေရးမွဴး ဆရာခ်စ္ ကို သတိရေနမိပါသည္။ ဆရာခ်စ္ေရ…………… ခု နာဂစ္အၿပီးမွာ ဘယ္လိုမ်ား ေရရြတ္ေနဦးမလဲ သိခ်င္စမ္းပါဘိ။

(စာၾကြင္း။           ။ ပမာဏ မမ်ားလွေပမယ့္ ယမမင္းထံ အစစ္ခံရင္ ပထမဆံုး စိတ္ထဲေပၚလာမယ့္ ေကာင္းမႈအျဖစ္ ေတြးမိလိုက္တဲ့ အေၾကာင္းအရာပါ။ ကေလးတို႔ရဲ႕ အနာဂတ္ သန္စြမ္းေတာက္ပႏိုင္ပါေစ။)

Advertisements